عرب ؛ بعضى قريب به يكديگر ؛ بعضى دور تر ؛ و بانى هر يك ، پادشاهى بوده ؛ يا اينكه دو و سه از آن شهرها را يك پادشاه بنا نهاده ، بنابر اختلاف روايات . به‌هرحال ، مقصود ما ذكر آنها نيست ، بلكه مدائن حاليه است كه آن يكى از جمله مدائن سبعه است و اسمش طيسفون « 1 » ( 14 ) بوده و در اين شهر ، چندين عمارات عاليه ساخته بودند ( 15 ) ؛ اعظم و احسن از همه ، طاق كسرى است كه اكنون خرابه‌اش برجاست . طاق كسرى ( 16 ) : كه آن را ايوان نيز خوانند ؛ مسافتش را تا بغداد ، از راه خشك ، تقريبا شش فرسخ گفته‌اند . و در بانى آن ، اختلاف است ؛ آنچه اصحّ اقوال است ، ايوان مذكور ، از بناهاى انوشيروان است و گويند آن پادشاه عادل در سقف ايوان ، ناقوسى آويخته بوده و زنجيرى به آن متصل نموده و يك سر زنجير را در خارج عمارت برده ؛ تا هر كس را عرضى باشد زنجير را حركت داده ، ناقوس به صدا آيد ؛ انوشيروان ، عارض را خواسته ؛ به عرض وى رسيدگى كند . و در زمان خسرو پرويز ، ايوان مذكور را مرمّت كرده و عماراتى بر آن افزوده و مدّتهاى مديد آنجا را پايتخت و مقرّ سلطنت نموده [ 382 f ] [ است ] . در بيان وضع و طول و عرض و ارتفاع ايوان مذكور : بناى ايوان از خشت پخته است و آجرهاى آن طولانى است . طول هر آجرى ، يك ذرع و عرض هر يك ، كمتر از شبرى ؛ به گچ و قير ، آن را بنياد نهاده‌اند . بنايى به اين استحكام ، در هيچ جايى از ايران ديده نشده ؛ سرائى متين و محكم بوده . ظهير فاريابى گويد : شعر جزاى حسن عمل بين كه روزگار هنوز * خراب مىنكند ، بارگاه كسرى را مقدار 180 قدم ، طول آن قصر است و 80 قدم ارتفاعش . در وسط قصر ، طاق بزرگ معروف است كه متجاوز از 70 قدم ، دهنهء آن و بيشتر از 80 قدم ، ارتفاع آن طاق است و در اطراف آن طاق بزرگ ، طاقنماها ساخته‌اند كه اكثر منهدم شده و سقف ايوان بزرگ مذكور ، شكافى برداشته ؛ و آن نيست مگر از ظهور دين مبين حضرت سيّد المرسلين ( صلّى اللّه عليه و آله الطّاهرين ) . شرف الدّين ابو عبد اللّه محمّد بن سعيد المصرى ( 17 ) ، در قصيده‌اى مسمّى به

--> ( 1 ) . طيسفون معرّب تيسفون است و اسامى ديگر براى آن نيز ذكر كرده‌اند و اينكه بعضى از اهل لغت يا جغرافى ، سين را مقدّم بر ياء قرار داده‌اند ، غلط است .